Kritische vragen over HERA (Health Emergency Preparedness and Response Authority).

De VVD vindt dat zorg en volksgezondheid een nationale competentie zijn en dat moet dat zo blijven. Natuurlijk zijn er zaken die grensoverschrijdend zijn en waar het meerwaarde kan hebben om dat binnen de Europese Unie op te lossen. Dat heeft de Coronapandemie ons geleerd.  De Europese Unie moet een groter paraatheid hebben en goed kunnen reageren op noodsituaties op gezondheidsgebied.  De VVD heeft het gevoel dat HERA er echter nu doorgedrukt wordt.  Omdat HERA feitelijk per 16 september 2021 een feit is en noch het Europees Parlement noch de nationale parlementen daarover iets te zeggen hebben (gehad). Dit komt onder meer door de gekozen juridische basis. De VVD heeft daarom nog een groot aantal kritische vragen.

Inbreng voor het schriftelijk overleg van Aukje de Vries:

De leden van de VVD-fractie hebben met de nodige verbazing kennis genomen van voorstellen in het kader van de Mededeling en Verordening HERA (Health Emergency Preparedness and Response Authority). De leden hebben daarover nog een fors aantal vragen en kritische opmerkingen.

Allereerst in algemene zin over de gezondheidsunie van de Europese Commissie. De leden van de VVD-fractie vinden zorg en volksgezondheid een nationale competentie en dat moet dat zo blijven. De leden zien natuurlijk dat er een aantal zaken is die grensoverschrijdend zijn en waar het meerwaarde zou (kunnen) hebben om dat binnen de Europese Unie op te lossen. Dan moet dat wel goed gebeuren. En het mag dus nooit de kant op gaan dat alles op het terrein van de zorg en gezondheid moet worden gedaan binnen de Europese Unie. Hoe kijkt het kabinet daar naar? En hoe sluiten de voorliggende voorstellen bij de door de leden geschetste lijn al dan niet aan? Hoe bakent het kabinet dit af en hoe is dit geborgd in de voorliggende voorstellen?

De leden van de VVD-fractie vinden natuurlijk dat de Europese Unie paraat moet zijn voor en goed kunnen reageren op noodsituaties op gezondheidsgebied, maar het lijkt nu op meer op “never waste a good crisis” om dingen door te drukken of die anders niet geregeld zouden kunnen worden. De Europese Commissie is zelf nogal tevreden over de gezamenlijke aankoop van vaccins in deze crisis en ziet daarin aanleiding om meer zaken op te pakken. De leden vinden dat te optimistisch, want landen als de Verenigde Staten, Verenigd Koninkrijk en Israël hadden toch echt veel eerder de beschikking over (veel) vaccins. Hoe kijkt het kabinet hier naar?

De leden van de VVD-fractie constateren dat Nederland eerder in juni 2021 kritisch was op de voorstellen, omdat er zaken in de voorstellen zaten die gewoon niet met de huidige gezondheidscrisis dan wel de pandemie te maken hebben.  Hoe kijkt het kabinet daar nu naar? Wat is er gedaan met de eerdere kritische kanttekeningen van het kabinet? Wat is er uit de voorstellen gehaald?

De leden van de VVD-fractie hebben eerder aangegeven dat het niet zo moet zijn dat HERA doorgedrukt wordt.  De leden hebben het gevoel dat dit nu wel gebeurt. Omdat HERA feitelijk per 16 september 2021 een feit is en noch het Europees Parlement noch de nationale parlementen daarover iets te zeggen hebben (gehad). Dit komt onder meer door de gekozen juridische basis. HERA wordt opgericht als onderdeel van de Europese Commissie en moet begin 2022 operationeel zijn. Waarom is er gekozen voor deze opzet en niet zoals eerder de bedoeling was een autoriteit naar voorbeeld van EMA en ECDC? Wat vindt het Kabinet ervan dat daarmee democratisch gekozen instanties feitelijk buitenspel zijn komen te staan?

De leden van de VVD-fractie hebben het gevoel dat de Kamer buiten spel wordt gezet in het proces. Welke sturingsmogelijkheden heeft de Tweede Kamer nog? Want een subsidiariteits- of proportionaliteitstoets is niet meer mogelijk, begrijpen de leden.

FICHE MEDEDELING HERA

De leden van de VVD-fractie vinden de sluiproute van de Europese Commissie om HERA dan maar snel als een onderdeel van de Europese Commissie in te stellen niet passend. De leden lezen dat het kabinet de keuze wel begrijpt, maar de leden doen dat niet. Waarom vindt het kabinet de gekozen werkwijze om HERA op te richten als interne Commissiedienst (120 fte) en niet als een zelfstandige autoriteit begrijpelijk? Daarnaast bevreemd het de leden dat de Europese Commissie zelf de vertegenwoordiger van de lidstaten in de HERA Board wil aanwijzen. Welke mogelijkheid heeft het Kabinet om dat tegen te houden?

De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet van mening is dat er geen overhaaste beslissingen genomen moeten worden zonder een impact assessment uit te voeren. Hoe beoordeelt het kabinet in dat kader de gekozen van werkwijze om HERA dan maar op te richten als interne Commissiedienst en het feit dat er geen impact assessment is uitgevoerd? Welke acties gaat het kabinet daarop nemen en welke gevolgen verbindt het kabinet eraan als er geen impact assessment komt?

De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet veel zeer terechte vragen heeft over de interne markt, de taken en governance, etc. maar toch lijkt het kabinet positief. Waar leiden al die terechte kritische vragen uiteindelijk toe? Welke mogelijkheden heeft het kabinet überhaupt nog om zaken te veranderen gelet op de gekozen juridische basis?

De leden van de VVD-fractie zijn bang voor een verstikkende spaghetti van grote hoeveelheid commissies, board en fora en vinden de relatie van HERA met EMA en ECDC volstrekt onduidelijk, maar ook met de WHO. Wat gaat het kabinet daar aan doen?

De leden van de VVD begrijpen dat de Europese Raad kan bepalen of de crisismodus van de HERA actief wordt en zal besluiten over welk instrumentarium de HERA in die situatie kan beschikken. Over welke instrumenten en bevoegdheden beschikt HERA als ze niet in crisismodus is en wie gaat daar dan over? Op basis van welke criteria wordt bepaald of HERA in crisismodus gaat? Het kabinet vindt dat HERA een compacte coördinerende eenheid moet worden en moet beginnen met een beperkt aantal onderwerpen. Op welke onderwerpen doelt het kabinet dan? Waar zou HERA mee moeten starten? En wat zou HERA vooral niet moeten doen? En hoe zit dat nu in de voorstellen? Hoe gaat het kabinet ervoor zorgen dat dit werkelijkheid wordt?

En het is ook nog onduidelijk op basis van welke stemprocedure HERA in crisismodus kan gaan. Het Kabinet zal hierover verheldering van het Kabinet vragen. Maar wat is de stemprocedure waarop het Kabinet inzet?

De leden van de VVD-fractie steunen het pleidooi van het kabinet voor een jaarlijkse evaluatie in plaats van eenmalig in 2025. Maar wat is de status van zo’n evaluatie?  Hoe en wanneer kan er aan de noodrem getrokken worden als het de verkeerde kant op gaat?

FICHE VERORDENING HERA

De leden van de VVD-fractie willen weten hoe de verordening gezien moet worden in verhouding tot de mededeling. Wat is de status van de mededeling indien de verordening er niet komt?  De verordening heeft doelstellingen: het bepalen van het moment en de manier waarop de crisisfase van HERA actief wordt en het door de Europese Raad te bepalen welke instrumenten door HERA ingezet zullen kunnen worden tijdens een gezondheidscrisis.  Wat is het tijdpad voor het vaststellen van de verordening, die rechtstreekse werking heeft, en welke beïnvloedingsmogelijkheden heeft de Tweede Kamer daar nog?

Voor de besluitvorming is een gekwalificeerde meerderheid nodig. De leden willen weten hoe het krachtenveld eruit ziet in relatie tot die gekwalificeerde meerderheid?

De leden van de VVD-fractie willen weten wat de verordening nu toevoegt aan het reeds bestaande instrumentarium. Want in de huidige gezondheidscrisis heeft de Europese Unie ook al zaken opgepakt. Dus wat is de meerwaarde van de verordening c.q. wat voegt deze toe? En welke analyse ligt hieraan ten grondslag? Waarom is er ook geen impact assessment opgesteld? Hoe gaat het kabinet zorgen dat dit alsnog eerst gebeurt? En hoe wordt met deze verordening het uitgangspunt gerespecteerd dat de inrichting en financiering van de zorg een nationale bevoegdheid is?

De leden van de VVD-fractie willen graag weten wie bepaalt wie er in de Health Crisis Board zit en hoe de besluitvorming daar plaats vindt, c.q. welke stemverhoudingen daar gelden. Wat houdt het mechanisme voor toezicht op crisisrelevante medische tegenmaatregelen precies in? Wat houdt activering in relatie tot onderzoeks- en innovatieplannen voor noodsituaties in?  En wat wordt er precies voorgesteld in relatie tot het vrijmaken van noodfondsen? In hoeverre gaat dit over reeds beschikbare middelen in het kader van het Meerjarig Financieel Kader en herschikking of over nieuwe middelen?

De leden van de VVD-fractie willen weten wie bepaalt of HERA de crisisfase in gaat en welke stemverhouding daarvoor geldt? En op basis van welke criteria daartoe kan worden besloten? En wie bepaalt dan welke instrumenten ingezet worden en welke stemverhoudingen gelden daarvoor?

De leden van de VVD-fractie willen weten hoe de balans gezocht gaat worden tussen slagvaardigheid in een crisissituatie enerzijds, en democratisch en politieke draagvlak voor de beslissingen anderzijds. Hoe is dit ook verankerd in de voorliggende voorstellen? Wat is de relatie c.q. link met de Europese Raad? Wat is de relatie met bestaande crisisstructuren? Wat is de relatie en link met bestaande instanties, zoals EMA? Hoe worden botsingen, tegenstellingen of belangenconflicten voorkomen?

De leden van de VVD-fractie willen graag weten wat er wordt verstaan onder “crisisrelevante medische tegenmaatregelen”? 

De leden van de VVD-fractie zijn voor het minder afhankelijk worden als Europa van landen als China en India voor genees- en hulpmiddelen en grondstoffen. Daarvoor ontwikkelt Nederland ook zelf plannen (bijvoorbeeld in relatie tot de ijzeren voorraad), en dat zullen andere Europese landen ook gaan doen. Hoe wordt voorkomen dat er dubbelingen of elkaar bijtende ontwikkelingen plaats vinden? Wat is de relatie met ‘RescEU Medical Stockpile’?

De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet twijfels heeft of het voorstel op alle onderdelen overeenkomt met de in artikel 122 lid 1 VWEU neergelegde bevoegdheid. Dit artikel ziet op economisch beleid. Welke conclusies trek het kabinet uit de twijfels? Wat betekent dit ook voor de besluitvorming, waarvoor nu een gekwalificeerde meerderheid nodig is?

FINANCIËN

HERA ontvangt in de periode 2022-2027 tijdens de voorbereidingsfase financiering van 1 miljard euro per jaar voor een periode van 6 jaar binnen de plafonds van het Meerjarig Financieel Kader.

Volgens de leden van de VVD-fractie lijkt het financieel gezien op een blanco cheque, want er is geen financiële onderbouwing en het is niet duidelijk waar het geld voor ingezet worden. Hoe kan hier nog op gestuurd worden?

De leden lezen dat HERA verschillende modus operandi kent gedurende tijden van crisis, en voorbereidende fases. Welke budgettaire effecten kennen deze modus operandi op nationaal niveau?

De leden van de VVD-fractie willen ok weten wat de gevolgen zijn voor de bestaande programma’s EU4Health, Horizon Europe , Union Civil Procection Mechanism/RescEU en NextGenerationEU, nu daar dit geld uit wordt gehaald. De leden van de VVD-fractie vinden dat het geld voor Horizon Europe sowieso beschikbaar moet zijn en blijven voor onderzoek en innovatie.